و مصيبتهاى جنگ را تحمّل نمايند . بعدها وقتى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم براى سرنگونى حاكميت‌هاى ظالمانه و دفاع از كيان اسلام به جهاد بر ضد دشمنان پرداخته و مجبور شد تا در طى ده سال در مدينه ، بيش از هشتاد « غزوه » و « سريه » داشته باشد ، از اين روحيهء سلحشورى اعراب استفاده برد ؛ زيرا روشن است كه مردمى ترسو كه تاب تحمل زخم كوچكى را هم ندارند ، نمىتوانستند چنين حركتهاى نظامى گسترده‌اى را پى درپى در فاصله‌هاى كوتاه انجام دهند ، امّا از آنجا كه اعراب ، در دورهء جاهليت ، با جنگ و ستيز پرورش يافته بودند ، در جريان ظهور اسلام توانستند براى گسترش و نفوذ هرچه بيشتر اسلام در مناطق مختلف جزيرة العرب ، كمك شايانى بنمايند . اين روحيهء سلحشورى بعدها در جنگهاى مختلف مسلمين با روميان و ايرانيان نيز به كار آمد ، و لازم است در شمار عوامل پيروزىها و فتحها ، براى اين خصلت عرب سهمى در نظر گرفته شود . البته نبايد غفلت كرد كه در طى جنگهاى مهم صدراسلام ، تنها چند نفر بودند كه با شجاعتهاى بىنظير خويش ، دشمن را به شكست مىكشاندند و نبايد فراموش كرد كه دست كم دو بار ، يكى در احد و ديگرى در حنين ، كسانى از همين ياران ، صحنهء نبرد را ترك كردند . از ديگر صفات بارز عرب جاهلى « مهمان نوازى » آنان است ؛ عرب جاهلى با آنكه براى بدست آوردن منابع زيستى ، دائماً در تلاش بوده و براى رسيدن به آن به جنگ با رقبا مىپرداخت ، در عين حال ، در برخورد با مهمان و پذيرايى و حمايت او روحيه‌اى كاملًا مساعد داشت . اين مسأله در مواردى توانست مسلمين را يارى نمايد و آنان را از رنج غريبى و تنهايى نجات بخشد . وقتى مهاجرين از مكّه به مدينه آمدند با آن كه تعداد آنها نسبت به توان اقتصادى مردم مدينه زياد بود ، اما مردم مدينه با برخوردارى از روحيهء مهمان نوازى ، با آغوش باز مهاجرين را پذيرفتند و در اين راه از خود ايثار نشان دادند ، بطورى كه انصار براى بردن مهاجرين به خانه‌هاى خود ، بين آنها قرعه مىانداختند . « 1 » در قرآن نيز به ايثار آنان توجه داده شده است . « 2 » اين مسأله نه تنها در ميان انصار نسبت به مهاجرين بلكه در ميان تمامى مسلمين وجود داشت ؛ روحيهء مزبور ، اگرچه از جاهليت به ارث رسيده بود ، اما اسلام در تقويت آن سهم مؤثرى داشت . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ضمن سخنى فرمود : اى مردم ! خداوند اسلام را به عنوان دين براى شما برگزيد ، پس با سخاوت و خوش اخلاقى با اسلام همراهى نيكو كنيد ، آگاه باشيد كه سخاوت درختى است در بهشت

--> ( 1 ) . الطبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 396 ( 2 ) . حشر ، 19